Qadimiy va qimmatbaho kiyimlarni uyda qanday qilib to'g'ri saqlash kerak?

Qadimiy kiyimlar alohida parvarish talab qiladi, chunki vaqt o'tishi bilan matoning holati o'zgaradi. Birinchidan, bu kiyimlar aynan qanday tikilganini har doim ham aniq bilavermaymiz. Qadimiy usullar bugungi kun talabiga ko'ra na sifatga, na aniq tikilish qoidalariga ega emas. Ikkinchidan, agar kiyim 100 yildan eski bo'lsa (mutaxassislarimiz qo'liga ba'zida shundaylari ham tushib turadi), buni so'rab bilishga odam ham yo'q!

Biz bitta narsani aniq bilamiz - kiyimlar eskiradi! Matoning iplari yorug'lik, namlik va tortilib-ishqalanishlarga nisbatan ta'sirchan bo'lib qoladi. Bu o'zbek milliy kiyimlari uchun ayniqsa juda muhim. Choponlar, atlas va adrasdan tikilgan ko'ylaklar, qo'lda tikilgan kashtalar va zardo'zi bezakli kiyimlar ko'pincha bir vaqtning o'zida bir nechta matolardan iborat bo'ladi. Ularning har biri o'zicha eskiradi.

Agar shunday kiyim oilada avloddan avlodga o'tib kelsa, bu vazifa yanada mas'uliyatli bo'ladi. Kiyimning faqat tashqi ko'rinishini emas, balki uning shakli, rangi, kashtasi va mato tuzilishini ham saqlab qolish kerak.

Qadimiy kiyimlarni saqlashning eng asosiy qoidasi juda oddiy. Kiyib yechilgan kiyimni shu zahoti uzoq vaqtga yig'ib qo'ymang.

Matoda ter, pardoz vositalari, atir, ovqat yoki ichimliklar izi qolib ketgan bo'lishi mumkin. Ba'zida ular umuman ko'zga tashlanmaydi. Bir necha oydan so'ng bunday kirlar yaqqol ko'rinib qolishi yoki matoning rangini o'zgartirib yuborishi mumkin.

Ochiq rangli ipak, atlas va tabiiy matolarga ayniqsa juda e'tiborli bo'lish kerak. O'zbek milliy kiyimini uzoq vaqtga olib qo'yishdan oldin uni professional tozalashdan o'tkazish yoki hech bo'lmaganda mutaxassisga ko'rsatish eng to'g'ri yo'ldir.

Tozalash usulini tanlashda faqatgina matoning o'zigagina e'tibor bermaslik kerak. Kiyimning astar-avrasi, kashtasi, bezaklari va umumiy holati ham juda muhim. Lux Laundry korxonasi milliy kiyimlar bilan ishlaganda aynan shu usuldan foydalanadi.

Og'ir milliy kiyimlar yelka qismidagi choklarga ortiqcha og'irlik tushiradi. Agar eski chopon yillar davomida (!!) ingichka plastik kiyim ilgichda osilib tursa, yelka qismidagi mato sekin-asta cho'zilib ketadi.

Qalin va og'ir kiyimlarni yotqizilgan holatda saqlash ba'zida xavfsizroq hisoblanadi. Chopon ehtiyotkorlik bilan buklanadi, buklangan joylari orasiga esa sifatli toza qog'oz yoki toza paxtali mato qo'yiladi. Bu mato iplariga tushadigan og'irlikni kamaytiradi.

Agar kiyim baribir ilgichda saqlansa, ilgich keng bo'lishi va yelka shakliga mos kelishi, eng yaxshisi esa - ilgichning o'ziga maxsus mato qoplangan bo'lishi kerak. Uning ustidan matoli g'ilof kiydirish maqsadga muvofiqdir.

Uzoq muddat saqlash uchun plastik selofanlar umuman to'g'ri kelmaydi. Ayniqsa shkafdagi havo harorati o'zgarib tursa va mato havo ololmasa, uning ichida namlik yig'ilib qolishi mumkin.

Eski matolar uchun eng katta xavflardan biri quyosh nurlaridir.

O'zbek atlas va adrasining yorqin ranglari vaqt o'tishi bilan o'chib ketishi mumkin. Milliy kiyimlarni deraza oldida yoki doim quyosh tushib turadigan ochiq kiyim javonida saqlash ayniqsa xavflidir.

Buning uchun ichi quruq va bir xil havo haroratiga ega bo'lgan yopiq shkafni tanlagan ma'qul. Kiyim isitish batareyasiga, zax tortgan devorga yoki polga tegib turmasligi kerak.

Agar kiyim buklangan holatda saqlansa, uni vaqti-vaqti bilan boshqatdan taxlab turish foyda beradi. Doim bir xil joyidan buklanib turishi matoni ezib qo'yadi. Eski ipak matolar uchun bu umuman mumkin emas.

O'zbek milliy kiyimlari ko'pincha zardo'zi kashtalar, munchoqlar, yaltiroq iplar yoki qalin qo'l mehnati bilan bezatiladi. Bunday bezaklar kiyimni saqlashni biroz qiyinlashtiradi.

Og'ir bezaklar matoni sekin-asta pastga tortadi. Shuning uchun qalin kashtali ko'ylak yoki choponni ingichka ilgichda yillab osib qo'yish yaramaydi.

Shuningdek, kashtani boshqa kiyimlar orasiga qattiq qisib qo'yish mumkin emas. Agar kiyim yotqizilgan holatda saqlansa, mato qatlamlari orasiga yumshoq narsa to'shab qo'ygan yaxshi. Aks holda bezaklar kiyim matosini botirib, iz tushirib qo'yishi mumkin.

Yaltiroq metall iplar namlikka juda ta'sirchan bo'ladi. Vaqt o'tishi bilan ularning xiralashib, rangi o'zgarib qolishi mumkin. Shuning uchun bu yerda chiroyli o'rab qo'yishdan ko'ra quruq xona va bir xil havo harorati muhimroqdir.

Qadimiy kiyimlarga kengroq joy kerak bo'ladi. Agar chopon yoki ko'ylak boshqa kiyimlar orasida qattiq qisilib qolsa, uning bezaklari buzilishi, matosida esa ketmaydigan g'ijimlar paydo bo'lishi mumkin. Bu holat ipak va atlasda ayniqsa yaqqol seziladi.

Qimmatli kiyimlar orasida biroz bo'sh joy qoldirgan ma'qul. Bezakdor va nazokatli kiyimlarni temir zanjirli, ilgakli va o'tkir qismlari bor kiyimlardan alohida saqlash kerak. Bitta tasodifiy ilinib qolish, eski matoga bir necha yil ehtiyot bo'lib kiyishdan ko'ra ko'proq zarar yetkazishi mumkin.

Milliy kiyimlarni to'g'ri saqlash ularni shkafga olib qo'yish bilangina tugamaydi.

Har bir necha oyda matoning holatini tekshirib turish kerak. Zaxlash, hidlanish, hasharotlar tushishi yoki rangi o'zgarishi kabi holatlar yo'qligiga ishonch hosil qiling. Agar kiyim taxlangan holatda saqlansa, uning buklangan joylarini biroz o'zgartirish mumkin. Bunday ko'zdan kechirish bir necha daqiqa vaqt oladi xolos, ammo muammoni jiddiylashmasidan oldin payqashga yordam beradi.

Kamdan-kam kiyiladigan oilaviy qimmatbaho kiyimlarni tekshirib turish ayniqsa juda muhim. To'y choponi, buvijoningizning ko'ylagi yoki milliy kiyimlar kiymay yurilgan vaqtda shkafda bir necha yillab turib qolishi mumkin.

Agar kiyim eski, qimmatbaho yoki oilaviy qadr-qimmatga ega bo'lsa, uy sharoitida tozalayman deb tajriba o'tkazmagan ma'qul.

Qadimiy kiyim tashqaridan pishiq-puxta ko'rinishi mumkin, biroq ayrim mato iplari o'zining qayishqoqligini yo'qotgan bo'ladi. Eski bo'yoqlar ham suv va tozalash vositalariga hozirgilaridan farqli ravishda ta'sir qilishi mumkin. Tozalashdan oldin mutaxassis kiyimning matosi, bichimi, kashtasi va bezaklarini baholashi kerak. Milliy kiyimlar uchun bunday ko'rik ayniqsa o'ta muhimdir.

Lux Laundry korxonasi bunday kiyimlar bilan ishlaganda alohida bir murakkab buyumdek munosabatda bo'ladi. Parvarish qilish usuli uning matosi, tikilish uslubi va bezaklariga qarab tanlanadi.

Yaxshi saqlash bir nechta oddiy odatlardan boshlanadi. Kiyim toza, quyosh nuri va namlikdan himoyalangan bo'lishi kerak. Og'ir kiyimlarni uzluksiz osilib turadigan holatda qoldirib bo'lmaydi. Kashta va bezaklarni ezilishdan asrash, eski matolarni vaqti-vaqti bilan tekshirib turish zarur.

Oddiy kiyimlar uchun bu xizmat muddatini uzaytirishga yordam beradi. Qadimiy o'zbek kiyimlari uchun esa buning ahamiyati ancha kattadir. Shunday qilib, kun kelib keyingi avlodga meros qilib qoldirish mumkin bo'lgan qadrli kiyim saqlab qolinadi.