Қадимий ва қимматбаҳо кийимларни уйда қандай қилиб тўғри сақлаш керак?

Қадимий кийимлар алоҳида парвариш талаб қилади, чунки вақт ўтиши билан матонинг ҳолати ўзгаради. Биринчидан, бу кийимлар айнан қандай тикилганини ҳар доим ҳам аниқ билавермаймиз. Қадимий усуллар бугунги кун талабига кўра на сифатга, на аниқ тикилиш қоидаларига эга эмас. Иккинчидан, агар кийим 100 йилдан эски бўлса (мутахассисларимиз қўлига баъзида шундайлари ҳам тушиб туради), буни сўраб билишга одам ҳам йўқ!

Биз битта нарсани аниқ биламиз - кийимлар эскиради! Матонинг иплари ёруғлик, намлик ва тортилиб-ишқаланишларга нисбатан таъсирчан бўлиб қолади. Бу ўзбек миллий кийимлари учун айниқса жуда муҳим. Чопонлар, атлас ва адрасдан тикилган кўйлаклар, қўлда тикилган кашталар ва зардоўзи безакли кийимлар кўпинча бир вақтнинг ўзида бир нечта матолардан иборат бўлади. Уларнинг ҳар бири ўзича эскиради.

Агар шундай кийим оилада авлоддан авлодга ўтиб келса, бу вазифа янада масъулиятли бўлади. Кийимнинг фақат ташқи кўринишини эмас, балки унинг шакли, ранги, каштаси ва мато тузилишини ҳам сақлаб қолиш керак.

Қадимий кийимларни сақлашнинг энг асосий қоидаси жуда оддий. Кийиб ечилган кийимни шу заҳоти узоқ вақтга йиғиб қўйманг.

Матода тер, пардоз воситалари, атир, овқат ёки ичимликлар изи қолиб кетган бўлиши мумкин. Баъзида улар умуман кўзга ташланмайди. Бир неча ойдан сўнг бундай кирлар яққол кўриниб қолиши ёки матонинг рангини ўзгартириб юбориши мумкин.

Очиқ рангли ипак, атлас ва табиий матоларга айниқса жуда эътиборли бўлиш керак. Ўзбек миллий кийимини узоқ вақтга олиб қўйишдан олдин уни профессионал тозалашдан ўтказиш ёки ҳеч бўлмаганда мутахассисга кўрсатиш энг тўғри йўлдир.

Тозалаш усулини танлашда фақатгина матонинг ўзигагина эътибор бермаслик керак. Кийимнинг астар-авраси, каштаси, безаклари ва умумий ҳолати ҳам жуда муҳим. Lux Laundry корхонаси миллий кийимлар билан ишлаганда айнан шу усулдан фойдаланади.

Оғир миллий кийимлар елка қисмидаги чокларга ортиқча оғирлик туширади. Агар эски чопон йиллар давомида (!!) ингичка пластик кийим илгичда осилиб турса, елка қисмидаги мато секин-аста чўзилиб кетади.

Қалин ва оғир кийимларни ётқизилган ҳолатда сақлаш баъзида хавфсизроқ ҳисобланади. Чопон эҳтиёткорлик билан букланади, букланган жойлари орасига эса сифатли тоза қоғоз ёки тоза пахтали мато қўйилади. Бу мато ипларига тушадиган оғирликни камайтиради.

Агар кийим барибир илгичда сақланса, илгич кенг бўлиши ва елка шаклига мос келиши, энг яхшиси эса - илгичнинг ўзига махсус мато қопланган бўлиши керак. Унинг устидан матоли ғилоф кийдириш мақсадга мувофиқдир.

Узоқ муддат сақлаш учун пластик целлофанлар умуман тўғри келмайди. Айниқса шкафдаги ҳаво ҳарорати ўзгариб турса ва мато ҳаво ололмаса, унинг ичида намлик йиғилиб қолиши мумкин.

Эски матолар учун энг катта хавфлардан бири қуёш нурларидир.

Ўзбек атлас ва адрасининг ёрқин ранглари вақт ўтиши билан ўчиб кетиши мумкин. Миллий кийимларни дераза олдида ёки доим қуёш тушиб турадиган очиқ кийим жавонида сақлаш айниқса хавфлидир.

Бунинг учун ичи қуруқ ва бир хил ҳаво ҳароратига эга бўлган ёпиқ шкафни танлаган маъқул. Кийим иситиш батареясига, зах тортган деворга ёки полга тегиб турмаслиги керак.

Агар кийим букланган ҳолатда сақланса, уни вақти-вақти билан бошқатдан тахлаб туриш фойда беради. Доим бир хил жойидан букланиб туриши матони эзиб қўяди. Эски ипак матолар учун бу умуман мумкин эмас.

Ўзбек миллий кийимлари кўпинча зардоўзи кашталар, мунчоқлар, ялтироқ иплар ёки қалин қўл меҳнати билан безатилади. Бундай безаклар кийимни сақлашни бироз қийинлаштиради.

Оғир безаклар матони секин-аста пастга тортади. Шунинг учун қалин каштали кўйлак ёки чопонни ингичка илгичда йиллаб осиб қўйиш ярамайди.

Шунингдек, каштани бошқа кийимлар орасига қаттиқ қисиб қўйиш мумкин эмас. Агар кийим ётқизилган ҳолатда сақланса, мато қатламлари орасига юмшоқ нарса тўшаб қўйган яхши. Акс ҳолда безаклар кийим матосини ботириб, из тушириб қўйиши мумкин.

Ялтироқ металл иплар намликка жуда таъсирчан бўлади. Вақт ўтиши билан уларнинг хиралашиб, ранги ўзгариб қолиши мумкин. Шунинг учун бу ерда чиройли ўраб қўйишдан кўра қуруқ хона ва бир хил ҳаво ҳарорати муҳимроқдир.

Қадимий кийимларга кенгроқ жой керак бўлади. Агар чопон ёки кўйлак бошқа кийимлар орасида қаттиқ қисилиб қолса, унинг безаклари бузилиши, матосида эса кетмайдиган ғижимлар пайдо бўлиши мумкин. Бу ҳолат ипак ва атласда айниқса яққол сезилади.

Қимматли кийимлар орасида бироз бўш жой қолдирган маъқул. Безакдор ва назокатли кийимларни темир занжирли, илгакли ва ўткир қисмлари бор кийимлардан алоҳида сақлаш керак. Битта тасодифий илиниб қолиш, эски матога бир неча йил эҳтиёт бўлиб кийишдан кўра кўпроқ зарар етказиши мумкин.

Миллий кийимларни тўғри сақлаш уларни шкафга олиб қўйиш билангина тугамайди.

Ҳар бир неча ойда матонинг ҳолатини текшириб туриш керак. Захлаш, ҳидланиш, ҳашаротлар тушиши ёки ранги ўзгариши каби ҳолатлар йўқлигига ишонч ҳосил қилинг. Агар кийим тахланган ҳолатда сақланса, унинг букланган жойларини бироз ўзгартириш мумкин. Бундай кўздан кечириш бир неча дақиқа вақт олади холос, аммо муаммони жиддийлашмасидан олдин пайқашга ёрдам беради.

Камдан-кам кийиладиган оилавий қимматбаҳо кийимларни текшириб туриш айниқса жуда муҳим. Тўй чопони, бувижонингизнинг кўйлаги ёки миллий кийимлар киймай юрилган вақтда шкафда бир неча йиллаб туриб қолиши мумкин.

Агар кийим эски, қимматбаҳо ёки оилавий қадр-қимматга эга бўлса, уй шароитида тозалайман деб тажриба ўтказмаган маъқул.

Қадимий кийим ташқаридан пишиқ-пухта кўриниши мумкин, бироқ айрим мато иплари ўзининг қайишқоқлигини йўқотган бўлади. Эски бўёқлар ҳам сув ва тозалаш воситаларига ҳозиргиларидан фарқли равишда таъсир қилиши мумкин. Тозалашдан олдин мутахассис кийимнинг матоси, бичими, каштаси ва безакларини баҳолаши керак. Миллий кийимлар учун бундай кўрик айниқса ўта муҳимдир.

Lux Laundry корхонаси бундай кийимлар билан ишлаганда алоҳида бир мураккаб буюмдек муносабатда бўлади. Парвариш қилиш усули унинг матоси, тикилиш услуби ва безакларига қараб танланади.

Яхши сақлаш бир нечта оддий одатлардан бошланади. Кийим тоза, қуёш нури ва намликдан ҳимояланган бўлиши керак. Оғир кийимларни узлуксиз осилиб турадиган ҳолатда қолдириб бўлмайди. Кашта ва безакларни эзилишдан асраш, эски матоларни вақти-вақти билан текшириб туриш зарур.

Оддий кийимлар учун бу хизмат муддатини узайтиришга ёрдам беради. Қадимий ўзбек кийимлари учун эса бунинг аҳамияти анча каттадир. Шундай қилиб, кун келиб кейинги авлодга мерос қилиб қолдириш мумкин бўлган қадрли кийим сақлаб қолинади.